Categorie archief: Klimop

Klimop in de geneeskunde

image002Geschiedenis van de geneeskunde
In de Oudheid werden bladeren en bessen van klimop wel gegeten om het bacchisch genot te vergroten, maar dit werkt wel hallucinogeen en geest en spieren raken in een soort verstarring. De bessen van klimop zijn echt wel giftig en eigenlijk alleen lekker voor de vogels die er in de vroege lente van genieten.
Bij de Romeinen heeft Plinius de oudere al uitgebreid de tegenstrijdige geneeskrachtige toepassingen van de klimop beschreven. De plant stoort enerzijds de geest maar heldert hem anderzijds als je teveel alcohol gedronken hebt. Inwendig gebruikt is het sap schadelijk voor de spieren maar uitwendig is het wel overal goed voor. Klimop verzachtte hoofdpijn, en was goed voor de milt als het gedronken werd. Klimop bessen ingenomen met mede verdreven de wormen. Het sap van de wortels kon je op spinnenbeten smeren. De gom die uit klimop stengel vloeit werd gemengd met azijn en gebruikt als mondspoeling om de tanden gezond te houden.

In de Middeleeuwen werd klimop nog steeds als inwendig geneesmiddel gebruikt. Rembert Dodoens, de beroemde lijfarts van Maximilian II aan het Oostenrijkse hof en doctor in de medicijnen in Mechelen uit de 16 eeuw had de volgende recepten met klimop:
Als je de bladeren in wijn liet weken konden ze etterende wonden en zweren genezen en ook brandwonden. Als je ze in azijn liet weken kon je ze bovenop een verstopte milt leggen. En als je het sap van de bladeren (het werd toen Veyl genoemd) door de neus ophaalde konden taye fluymen ende andere couwe vochticheden waar de herssenene mee verladen sijn eruit trekken. Als je hetzelfde sap in de oren deed hielp het tegen vloeien van vochticheden uit de oren. Je kon ook klimopsap mengen met rozenolie en dit op het hoofd smeren bij hoofdpijn. Als je vijf klimopbessen liet weken in rozenolie met daarin de bast van granaatappel dan: vergaen die pijne en weedom van den tanden.

Abraham Munting uit de 17e eeuw raadde aan het sap van klimopwortel met azijn gedronken te drinken bij spinnenbeten. Of zelfs‚ de jonge takken met honing ingestreken en in de baarmoeder gestoken, bevorderen de menstruatie en drijven het embryo uit.

Al deze verhalen hebben anekdotische waarde en het spreekt voor zich dat je die nu niet zomaar meer kan navolgen.

Werkzame stoffen
In klimop zitten veel flavonolglycosiden. Flavonolen zijn de stoffen die de kleur van een plant bepalen, zoals bijvoorbeeld de anthocyanen bij rode druiven. Ze werken voornamelijk als anti-oxidanten, en kunnen dus schadelijke effecten van agressieve moleculen (bij oxidatie-verbranding) op onze cellen neutraliseren. Glucosiden zijn een bepaalde suiker/glucose verbinding.
De voornaamste werkzame stof in klimop zijn de saponinen, een van de specifieke saponinen voor klimop heet hederine (naar hedera). Saponinen worden ook wel zeepstoffen genoemd; het zijn schoonmakende, antibacteriële en schimmelwerende stoffen; dat is de reden dat klimop veel voor uitwendig gebruik wordt ingezet. Saponinen zitten bijvoorbeeld ook in paardenkastanje: als je in een hevige regenbui onder een kastanjelaan loopt, dan kun je het zeepschuim op de grond zien liggen. Misschien zou je het voor je was ook kunnen gebruiken (dat is een experiment later).

Uitwendig gebruik
Klimop is huidprikkelend; het verhoogt de doorbloeding van de huid. Het werkt bloedvatverwijdend en bloedsomloopbevorderend. De saponinen in klimop bestrijden bacteriën, schimmels en parasieten. Verder is het pijnstillend voor oppervlakte zenuwen in de huid en werkt klimop ontzwellend. Looistoffen in de klimop zorgen voor een samentrekkend effect wat goed is voor wondheling; bovendien stimuleert deze plant de vorming van nieuwe huid.

Ik heb ook wat recepten verzameld…

Recepten uitwendig gebruik
Klimopvoetenbad tegen voetschimmel
Een ruime hand verse klimopbladeren of twee eetlepels gedroogd blad overgieten met een liter koken water en 10 minuten laten trekken. Dan 5 liter water toevoegen en een voetenbad maken. 10 tot 20 minuten je voeten in het water houden en dit dagelijks herhalen tot een week nadat de eczeem verdwenen is.

Klimoptinctuur bij bijen/wespensteken, steekvlieg
In het najaar wemelt het van de bijen en zweefvliegjes bij de bloeiende klimop. Mijn dochter dacht zelfs al dat we een bijennest in de achtertuin hadden omdat ze zo hard aan het zoemen waren met z’n allen. Nu is het zo dat klimop ook ontzettend goed werkt bij bijen en wespensteken en ook bij paardenvliegen.
Gebruik de verse jonge bladeren die aan het begin van een bloeiende scheut zitten of/en evt de jonge bast voor de tinctuur, ratio 1 blad :4 alcohol. Ook puur gebruiken bij bijen- en wespensteken of eventueel verdund in een kompres met zout water/tinctuur op de steek leggen.
Als je nu in het bos bent en je wordt gestoken en je hebt je flesje niet bij je… pluk dan snel wat klimopblad en jonge bast. Wrijf het fijn en wrijf op de gestoken plek. Vaak is twee keer insmeren genoeg!

Klimopblad in azijn/citroensap tegen eksterogen en likdoorns
Laat een paar Klimopbladeren een paar dagen weken in Appelazijn, of 2 tot 3 uur in citroensap, dat gaat veel sneller. Laat dan de voeten eerst flink lang weken in warm water en bind dan 2 tot 3 bladeren op de likdoorn. Herhaal deze behandeling net zo lang totdat de likdoorns zacht genoeg zijn om verwijderd te worden.

Klimopkompres bij brandwonden en etterende zweren
Laat een ruime hand vers klimopblad (10 gram) koken in twee liter water. Klein beetje laten afkoelen en de bladeren uitspreiden op een vierkant verbandgaas en dit aanbrengen op de brandwond of etterende wond. Bewaar de rest van het water in een fles om de te spoelen en wassen. Het afkooksel kan ook gebruikt worden om de haren te spoelen bij hoofdluis!

foto 4Klimopzalf
Te gebruiken op bijen en wespensteken en steken van paardenvliegen (muggen niet), ook bij brandnetelallergie. Ook te gebruiken bij cellulitis (drink dan ook veel brandnetelthee). De klimop bevordert de doorbloeding en de afvoer van vet/afvalstoffen. Ook bij een droge huid, kloofjes, huiduitslag zoals bv schurft en eczeem helpt het ook. Je kunt het ook op je hoofd smeren bij hoofdpijn met krampen.

Doe in een potje kleingesneden of gekneusd klimopblad, overgiet dit met zonnebloem- of olijfolie. Laat het 3 tot 6 weken staan in de zon of op de verwarming. Roer de eerste weken iedere dag. Zeef het af en voeg 1/3de sesamolie toe dan masseert het lekkerder.

Je kunt ook 100 ml olie au bain-marie opwarmen met daarin fijngesneden of gekneusd klimopblad. Het mag absoluut niet bakken dus heel zacht opzetten. Minstens een uur op laten staan. Dan afzeven, af laten koelen en sesamolie toevoegen.

Zalf recept:
150 cc olie
12 tot 15 gram bijenwas
een koffielepel tinctuur
evt etherische olie (bv tea tree)

Olie verwarmen au bain marie, bijenwas erin oplossen, als de vloeistof helemaal helder is in koud waterbad. Roeren terwijl de zalf troebel begint te worden. Dan de tinctuur erbij en snel in schone potje gieten.

Zalf tweemaal per dag insmeren.

Klimop-citroenmelissezalf
Bij voetschimmel kun je ook een tinctuur van citroenmelisse toevoegen (citroenmelisseblad oogsten bij droog weer en op alcohol van dubbele graanjenever zetten) aan het klimopmaceraat wanneer je zalf maakt, er is dan nog een gecombineerde werking.

Samenvattend:
Klimop werkt goed bij..
• Artritis, spierpijn, ischias
• Zenuwpijnen, kiespijn, hoofdpijn
• Cellulitis (vetafbraak)
• Moeilijk genezende zweren, etterende wonden, lichte brandwonden
• Huiduitslag, eczeem, beten van bijen en wespen en paardenvliegen, schurft, luizen, schimmelinfecties
• Droge huid: kloven, barstjes en eczeem
• Eksterogen, likdoorns, wratten.
Niet gebruiken voordat je de zon ingaat, dan heb je verhoogde kans op verbranding.

Inwendig gebruik
Klimop kan wel inwendig gebruikt worden maar dan in een heel lage dosering. Om je een idee te geven: Als 2 kleine klimopblaadjes overgiet met 1 liter kokend water heb je een thee. Wij hebben het in het kruidenclubje geprobeerd. Het werkt zeer sterk, 1 slokje van een liter kokend water met twee kleine blaadjes erin had bij mij het effect dat ik heel ontspannen werd en waarbij mijn mond van binnen heel slap werd en ik met moeite nog kon praten, van anderen hoorde ik dat de oog-hand-coordinatie moeilijk ging, van nog iemand anders dat ze er goed op had kunnen mediteren. Bij overdosering worden de slijmvliezen te sterk geprikkeld en is er kan op diarree, overgeven en huiduitslag. De klimop mag dan ook niet vrij in de winkel verkocht worden (ik vraag me af waarom je het in de winkel zou kopen als het op iedere hoek van de straat groeit?), maar mag wel voorgeschreven worden door fytotherapeuten.

Klimop werkt wel zeer goed bij chronische luchtwegaandoeningen zoals bronchitis en astma en bijvoorbeeld kinkhoest.
Het zorgt ervoor dat de bronchieën meer slijm uitscheiden en dat dit slijm ook sneller wordt opgelost. Bovendien werkt het ontkrampend op de luchtwegen. Je kunt dan ook klimopzalf op de borstkas smeren dat is wat veiliger en aangenamer dan  klimop innemen.

  • Bronnen:
    Geert Verhelst – Handboek
    Marjanne Huising – Kruidenwijsheid
    DeCleene/Lejeune – Compendium van rituele planten
    A.Vogel – De kleine dokter
    Gonnie van Elteren van Herba Sanitas
    Penelope Ody – Complete Medicinal Herbal
Advertenties

Klimop in de mythologie

De klimop had in de oudheid een hoge sacrale waarde als doorlevende plant, als andere planten die ook hun bladeren niet verloren in de winter symboliseerde het, het altijddurende leven, dood en wederopstanding ofwel de onsterfelijkheid. Als zodanig was de klimop gewijd aan verschillende vruchtbaarheids- en vegetatiegoden in de oudheid, ik zal er een aantal bespreken.

osirisOsiris in Egypte

Osiris was de god van de zon, de landbouw en de gezondheid, zijn gemalin Isis spiegelde hem als de godin van de maan, landbouw en geneeswijzen. Zijn slechte broer Seth, god van de woestijn, was jaloers op Osiris. Met een list kreeg hij Osiris zover om in een sarcofaag te stappen, hij deed snel de deksel op de sarcofaag en liet hem de Nijl afzakken. Pas bij Byblos, in het tegenwoordige Libanon, spoelde de sarcofaag aan land en daar kon Isis Osiris’ lichaam weer tot leven wekken. Een tweede keer liep het minder goed af: Seth sneed Osiris lichaam in 14 stukken en verspreidde ze over het land. Ook nu kwam Isis hem te hulp, ze zocht alle stukken bij elkaar en heelde ze, behalve zijn phallus want die was opgegeten door de vissen. In een andere versie herbegraaft ze Osiris lichaamsdelen en raken zijn levenskrachten daarmee verspreid over het hele land. Osiris komt nu niet meer terug in het land van de levenden maar wordt god van de onderwereld. De klimop is zijn attribuut.

attisAttis in Phrygie

Een andere vegetatiegodheid die de klimop als attribuut had was Attis. Dat was in Phrygie, een koninkrijk in Anatolie, nu midden Turkije. Attis was een boomgod die stierf en weer verrees. Hij werd geboren uit de maagd Nana, die door een amandelbloesem of granaatappel in haar boezem te steken, bevrucht werd en het kind Attis baarde. Ook de moedergodin Cybele werd wel als zijn moeder gezien. (Beiden figureren links op de afbeelding.) Hij ontmande zichzelf en bloedde dood in het bos om later als de eeuwig groene denneboom te verrijzen. Zijn volgelingen, de Galli, waren eunuchen en droegen klimop tatoeages. Ze hielden extatische erediensten in de lente: op 22 mei werd er een denneboom omgezaagd in het bos en die werd de tempel ingedragen en geeerd als een heilige, hij werd versierd met draden wol en met viooltjes, na een drie dagen lange extatische dans werd de stam ook overgoten met bloed van de tempelbroeders, die zich openreten met potscherven en waarbij sommigen zichzelf ook ontmanden, en hun phallusdoor de open deuren in een van de huizen uit de buurt wierpen als offer om Attis kracht te geven voor zijn wederopstanding.

IMG-20150111-WA0000Dionysos (Bacchus) in Griekenland (Rome)

Nog bekender bij ons is de mythevorming rond Dionysos, ook een vegetatiegod, god van vruchtbaarheid, en van wijnbouw. Zijn volgelingen zijn de maenaden, bezeten vrouwen die zich vol extase overgeven in orgieen en daarmee één worden met de god. Door het drinken van wijn kon je een onsterfelijk gevoel bereiken, een staat van goddelijkheid waarbij je je ego overboord gegooid had.

De attributen van Dionysos en zijn gevolg, waren de krans van klimop of wijnranken, de wijnbeker en de thyrsusstaf, tijdens onze bijeenkomst hebben we er ook een gemaakt! In het Middellandse Zeegebied werd als stok de holle stengel van de reuzenvenkel gebruikt, omwonden met een lint en klimopranken, en gekroond door een denneappel. Wij gebruikten een gedroogde Bereklauw. Het is een symbool voor vruchtbaarheid, de holle stengel stond voor de schacht met een zaadbal erbovenop. Tijdens de bacchische dans werd de staf overgegooid, met de hand opgevangen met de voet, enzovoorts. De maenaden doopten de thyrsus ook wel in honing. In de moderne hekserij wordt de thyrsusstaf ook gebruikt voor drawing down the moon-rituelen, waarbij de priesteres in trance de godin in haar lichaam laat neerdalen en voor haar spreekt.foto 2

De klimopkrans van de bacchanten zorgde ervoor dat of de volgelingen minder snel dronken werden, maar in plaats daarvan juist een profetische extase konden bereiken. Het dragen van kransen (ook wel corona’s) was in de oudheid zeer algemeen. De kransen gaven de magische krachten van het plantensap door aan de mensen met een verheven functie zoals priesters of koningen. Het werd gedragen bij feesten zoals het bloemenfeest eind februari, bruiloften en feestmalen en drinkgelagen. Of bij dieren die geofferd werden. Ook in de verhalen rond Dionysos komt de klimop voor. Bij Dionysos geboorte, hij werd geboren uit een buitenechtelijke escapade van Zeus met de nimf Semele, groeide er snel een klimop om hem heen zodat de jaloerse Hera, de gemalin van Zeus hem niet kon zien. IB-Dionysus KleophradesTijdens een tocht over zee naar Naxos straft Dionysos de piraten die hem tot slaaf willen maken door hun roeispanen in slangen te veranderen en het schip te laten vastlopen in een woud van klimopranken. De piraten die tot wanhoop gedreven zijn springen van boord en veranderen in dolfijnen. Thor en klimop Ook de Noorse god Thor, god van donder en bliksem, en daarmee ook een grote vruchtbaarheid gevende kracht, die regen naar de aarde stuurde en ervoor zorgde dat alles kon groeien, heeft klimop als symbool. Bronnen:

  • Frazer –The Golden Bough
  • DeCleene/Lejeune – Compendium van rituele planten