Categorie archief: Wildplukethiek

VLIER gebruik en recepten

Hoe te plukken?
Als je de bloesems plukt, kun je de stelen er wat af knippen. Laat wat bloesems hangen voor de vele kevertjes en vliegen die van het stuifmeel snoepen, en wat voor de bessen later in het seizoen. Een heel klein beetje bessen of bloesems zijn al geneeskrachtig. Was de bloesems niet, dan was je het geneeskrachtige stuifmeel eraf en pluk op een zonnige, droge dag, waarop de bloesems helemaal open staan, en nog niet uitvallen.
Je kunt de bloesems in het algemeen drogen aan een touwtje dat je in de keuken ophangt, maar in het geval van vlierbloesems is nog beter ze te drogen in een mandje op wat keukenpapier, het medicinale stuifmeel kun je dan ook opvangen. Droog ze binnen op een plek waar geen direct zonlicht valt. Eventuele beestjes lopen er vanzelf uit. Hussel of hanteer de bloesems zo weinig mogelijk, dan blijf de geneeskracht het best bewaard.
Tijdens het drogen gaan ze behoorlijk sterk ruiken (naar kattenpies), ik vind het te sterk en droog ze het liefst in de schuur, of een kamer waar niemand komt. Na een paar dagen is dat over, en als ze knisperen, zijn ze klaar. Overigens werkt de vlierbloesem sterker als ze niet gedroogd wordt maar direct verwerkt in een olie of tinctuur, zoals wij straks gaan maken.

Medicinaal
Wij gebruiken vandaag alleen de bloesems, maar de vlier is een echte wonderboom, niet alleen de bloesems worden gebruikt, maar ook de bessen in het najaar. Daarnaast zijn ook de takken, bladeren, schors en wortels medicinaal, maar die werken wel heftig.
Net als de brandnetel die we eerder in dit clubje behandelden is de vlier vooral reinigend en geschikt voor bijvoorbeeld een voorjaarskuur (de bloesems) en een najaarskuur (de bessen). Voor het lichaam onbruikbare stoffen worden uitgescheiden langs natuurlijke wegen. Niet alleen ons lichaam heeft het nodig zo nu en dan op te ruimen, bijvoorbeeld met een griepje wanneer de temperatuur in ons lichaam verhoogd wordt, ook insecten doen dat. Van de stadsecoloog Dik Vonk hier in Haarlem hoorde ik dat ook insecten in het voorjaar een zonnig plekje zoeken op de schors van een boom om lekker te zonnen, hun stofwisseling wordt dan gestimuleerd en onbruikbare stoffen afgevoerd. Dat kunnen wij ook doen natuurlijk.
Vlierbloesem reinigt vooral bij koude en natte aandoeningen zoals koorts en griep. Stofjes in de vlierbloesem werken verwarmend op je systeem; je gaat extra zweten, je krijgt een betere doorbloeding, slijm wordt opgelost en het werkt urinedrijvend waardoor ziekteverwekkers je lichaam sneller zullen verlaten. Het smaakt lekker en troostend.
In Israël is er een virologe Madeleine Mumcuoglu die al 25 jaar onderzoek doet naar vlierextract, en het blijkt dat het je lichaam stimuleert om antistoffen te maken tegen een achttal griepstammen. Het werkt dus veel breder dan de griepprik, die je maar werkt tegen 1 soort griep. In het laboratorium lijkt het zelfs te werken tegen HIV-cellen, maar hier is nog verder onderzoek voor nodig. In de natuurvoedingswinkel kun je het vlierextract Sambucol kopen, maar wij gaan dat natuurlijk zelf maken.
Vlierbloesem is een mild werkend kruid om het zenuwstelsel te ontkrampen. Daarom wordt het ook aanvullend gebruikt bij klachten die samenhangen met een overspannen zenuwstelsel. Ook bij besmettelijke kinderziekten zoals de waterpokken en mazelen die met koorts gepaard gaan en bij reumatische aandoeningen werkt het goed doordat het urinedijvend werkt en licht pijnstillend is. Gebruik de vlier echter niet als de patient uitgedroogd is.
Vlierbessen kun je in kleine hoeveelheden rauw eten, bijvoorbeeld een half trosje. Bij teveel wordt je er ziek van (Rosa heeft dit als kind eens meegemaakt). Dit komt door de blauwzuur, die overigens in veel etenswaren zit (zoals amandelen, lijnzaad en bonen). Als je de vlierbessen kort kookt, verdwijnt het blauwzuur direct, overigens ook bij bewaren en invriezen. Er is van alles van te maken, zoals sap, moes, wijn, siroop en jam. Bij opgravingen is gevonden dat mensen zelfs al in de steentijd vlierbessen tot moes kookten.
De inname van de schors, bladeren en wortel wordt afgeraden, al heb ik wel allerlei traditionele recepten gevonden. Schors en bladeren en dergelijke zijn meer paardenmiddelen. Zo las ik dat de binnenkant van de schors (het groene) werkt als braakmiddel wanneer je door een adder gebeten bent (of bij Mellie Uyldert, als je denkt een minnedrank gedronken te hebben). Het blad werkt sterk laxerend en vochtdrijvend: het is veiliger in dit geval de bloesems of bessen te gebruiken en het blad bijvoorbeeld alleen als middel in zalf toe te passen(in een jaargetijde wanneer er geen bloesem voor handen is). Voor de slanke lijn vond ik nog een recept van vlierwortelwijn, waarin je de wortel in kokende wijn een tijdje laat trekken. Je mag hier ook maar een heel klein beetje van nemen omdat het sterk laxerend werkt.

Recepten:

Thee van Vlierbloesem
• 10 minuten laten trekken, twee theelepels kruid per kopje
• Bij griep eventueel met citroensap erdoor of lindebloesem, dit versterkt de werking. Neem drie koppen voor het slapen gaan en klim met een kruik erbij in bed. Volgens onderzoek verkort dit de duur van griep in 90% van de gevallen met de helft.
• Bij zweren in de mond of bij keelpijn of amandelontsteking, gorgelen met thee of kruiden getrokken in warme melk.
• Als preventie tegen hooikoorts gedurende vier weken een uur voor het ontbijt een kopje vlierbloesem drinken voordat het seizoen begint. Ook voor diabetici is dit een goede kuur.
• Als compres bij vermoeide ogen of als aftershave, wel vers maken!.

20150608_164847-1Verkoudheidstinctuur
• 1/3 deel vlierbloesem, 1/3 deel gember, 1/3 deel citroengras op dubbele graanjenever, tinctuur wordt door alcohol snel in de bloedbaan opgenomen. (1/2 vaste stof, ½ vloeistof )
• Bij acute klachten, 1 a 2 druppels per uur of 5 druppels 3x daags (kinderen de helft), innemen voor de maaltijd, het wordt direct opgenomen.
• Omdat in de tinctuur de verse bloemen verwerkt worden ,werkt het veel sterker dan gedroogde vlierbloesems, de etherische olie die ook sterk werkzaam is, blijft dan beter behouden. Wij gebruiken voor de tinctuur 100% graanjenever en dat bevat 35% alcohol. (Het moet wel graanjenever zijn en niet bv van aardappel.) Na 6 tot 8 weken is de tinctuur klaar en kan hij gezeefd worden en in een flesje gestopt. Zelfgemaakte tinctuur is 8x sterker dan kant en klare, dus als je een boek een aanbeveling leest kun je minder druppels gebruiken. Voor kinderen kun je de alcohol in een glaasje water doen, na een kwartier is de alcohol dan verdampt.

Vlierzalf
• Op vlierolieinternet vond ik enkel recepten van vlierzalf met vaseline of lanoline gevonden, maar tegen lanoline (schapenvet) kan ik niet goed en vaseline blijft als een film bovenop de huid liggen en trekt niet in. Het is ook maar de vraag of d werkzame stof van vlierbloesem dan wel goed in de huid trekt.
• Ik heb dus een vlierbloesemmaceraat gemaakt, je laat dan kruiden in olie trekken. Het gaat als volgt te werk. Pluk verse droge bloemschermen (niet nat van de regen), haal de bloemetjes van de schermen af, doe ze in een schone doorzichtige fles en overgiet ze met een biologische plantaardige olie, totdat de bloemen beginnen te stijgen. Ik heb koudgeperste zonnebloemolie gebruikt, maar je kunt ook een andere neutrale plantaardige olie gebruiken. Sommige planten combineren goed met een bepaalde olie zoals olijfolie met st janskruid of roos. Je laat deze bloemblaadjes dan meerdere malen opnieuw trekken. Olijfolie, zonnebloem en sesam kunnen goed verwarmd worden, olijf en zonnebloemolie kunnen goed in de zon en sesam het best in de pan. Amandelolie bijvoorbeeld kan niet verwarmd worden.
• Laat de fles afgesloten 6 weken in de zon staan. Laat hem de eerste dagen een paar keer luchten zodat het vocht uit de bloemen kan verdampen en roer iedere dag even om met een houten of glazen staafje. Bij gebrek aIMG-20150608-WA0014an zon of tijd verwarm je de fles au bain-marie eenmaal per dag gedurende vijf dagen.
• Zeef de olie door een katoenen doek en hanteer dan de volgende verhouding: 100 ml olie, 8 gram bijenwas en 1 eetlepel karite of 10 gram bijenwas. 20 druppels etherische olie per 100 ml (1 ml is 1%).
• Eerst de harde vetten au bain marie smelten, olie erbij, druppeltest op een schoteltje, dan koud waterbad en etherische olie toevoegen en in potjes doen.
• De vlier heeft een verzachtende werking op de huis en door de ontsmettende en zuiverende werking helpt het bij kleine wondjes en infecties van de huid. Je kunt m dus gebruiken bij een schrale huid met barstjes,ruwe huid en kloven, huid die verbrand is door de zon (als aftersun), winterhanden- en voeten, en op kliene wondjes als schaafwondjes. Het zou ook helpen om zomersproeten te bleken.
Vliercider
Ingrediënten:
– 4 liter water
– 15 Vlierbloemschermen
– 2 eetlepels witte wijnazijn
– 2 citroenen of 3 limoenen in dunne schijfjes
– 500 gr suiker
Doe het water in een schone emmer, voeg daar de bloemen, de schijven citroen en de suiker aan toe en laat afgedekt 2 dagen staan. Zeven door een doek, wijnazijn erbij en bottelen. Bewaren (niet in de koelkast), na ongeveer twee weken ontstaat er koolzuur en is de drank heerlijk te drinken. Ongeveer 2% alcohol.

Vliersiroop
Ingrediënten:
– 2 liter water
– 10 Vlierbloemschermen
– 2 citroenen of 3 limoenen in dunne schijfjes
– 2 kilo suiker of 2 kilo honing
Doe het water in een schone emmer, voeg daar de bloemen en schijven citroen en laat afgedekt 2 dagen staan. Zeven door een doek in een pan en suiker erbij doen, dit laten inkoken tot siroopdikte en bottelen. Heerlijk met ijs.

Vlierpannenkoeken
Ingrediënten:
– een aantal grote bloemschermen van de Vlier
– 150 gr meel
– 100 ml melk
– 2 eieren
– snufje zout
– plantaardige olie om te bakken
Maak van het meel, de melk, de eieren en het zout op de traditionele manier pannenkoeken, doe een laagje in een goed verhitte pan op het vuur en plaats de bloemschermen met de steel omhoog in het beslag. Als het beslag gestold is en de pannenkoek moet worden gekeerd trek je de steeltjes omhoog, de bloemen blijven nu achter in de pannenkoek, draai de pannenkoek om en bak verder gaar. Lekker met ijs en poedersuiker.

taartAppeltaart met rabarber en vlierbloesem, (overheerlijk recept van Karin van der Linde): 1 dag tevoren beginnen

Ingrediënten
Vulling:
4 grote appels/ circa 8 grote schermen vlierbloesem, vers geplukt/ circa 4 grote stengels rabarber/ caramel van ca 20 gr suiker en 45 gr boter/
Voor over de vulling: 1 of 2 eieren/ room of sojaroom/
circaa 90 gr lange vingers voor op de bodem
Deeg:
Originele recept Koopmans zelfrijzend bakmeel:
300 g Koop mans Bakkers Zelfrijzend Bakmeel/ 200 g koude roomboter of margarine (kamertemperatuur)/ 160 g witte basterdsuiker/ snufje zout/ 1 ei/

Note: voor de kruidenbijeenkomst bij Marielle ca half recept gemaakt (je hebt geen rasterwerk over de taart nodig) met:
-ipv van een heel ei alleen de dooier.
-ipv witte basterdsuiker 90 gr kokosbloesemsuiker
-ipv boter gebruik ik soms half boter/ half zonnebloemolie
-over de vulling heb ik 1 ei met room gebruikt. Wil je hem smeuïger, gebruik er dan 2

Werkwijze
Dag tevoren voorbereiden:
-schil de appels en snijd in blokjes van ca 1,5 x 1,5 cm.
-haal de bloemetjes van de vlierbloesemtakjes en zet apart
-smelt de suiker, laat licht caramelliseren en voeg de boter toe. vermeng de appelblokjes met deze caramel en laat een paar minuten smoren. De appel moet heel blijven.
-laat de appels afkoelen van het vuur af, vermeng met de vlierbloesem en zet een nacht in de koelkast

Dag 2
-snijd de rabarber in kleine blokjes (0,5 x 0,5 cm): vermeng met het appelmengsel
-maak het deeg:
meng boter, suiker en zout en snijd de boter er door in kleine blokjes. Voeg het ei toe, meng. Kneed het deeg kort en maak er een soort worst van: verpak deze in plasticfolie en leg minstens 1 uur in de koelkast
-verwarm de oven voor op ca 180 C
-haal het deeg uit de koelkast, snijd het in dunne plakjes en bekleed daarmee een springvorm (a-la-Jamie-Oliver: plakjes deeg aandrukken met hand !, echt perfect !!!).
-snijd de lange vingers aan stukjes en verdeel over de bodem van het deeg
-stort het appelmengsel er overheen en egaliseer
-klop de 2 eieren los met de (soja)room: verdeel over het oppervlak, verspreid daarna door de vulling, met een vork
-plaats ca 1 uur in midden van de oven
-na 2 dagen, én in de koelkast, is de smaak eigenlijk het lekkerst: de vlierbloesem is heel aromatisch aanwezig

20150608_164749_resizedVlierbloesemazijn
Neem 3 verse bloesemschermen, 1 citroen en 1 sinaasappel in schijfjes, doe deze in een pot die men goed kan afsluiten, gier er een liter witte wijnazijn van een goede kwaliteit over en laat de pot afgesloten op een warme plaats 8 dagen staan, iedere dag even schudden. Dan afzeven en bottelen. Lekker bij zomersalades samen met een notenoliedressing.
Zoetzure vlierknoppen
Pluk onrijpe groene bloemschermen en doe deze in een grondig gewassen pot en overgiet ze met kokende azijn, voeg 100 gr suiker toe, laat de azijn afkoelen en sluit de pot. Dan twee weken laten staan en de vlierknoppen gebruiken in salades en als garnering.

Bronnen o.a.
Geert Verhelst: Groot handboek der geneeskrachtige kruiden
Le Cleune: Compendium van Rituele Planten
Herba Sanitas website, Abe de Verteller website

Advertenties

Smeerwortel plukken

Wildplukethiek

Voor permaplukken, oftewel het vernieuwbaar plukken van wortels, gelden de volgende aanwijzingen.
Hou je wildplukgebied ook voor jezelf en vertel het niet aan anderen, zodat je zelf in de gaten kunt houden hoe de planten binnen je gebied zich weer regenereren.

Hoe plukken

Bij het oogsten van smeerwortel is een riek handig, dan kun je je wortel tenminste redelijk ongeschonden uit de grond krijgen. Met een schepje lukt dit je niet. Bij uitgedroogde grond lukt dit ook niet goed, zoek dus een vochtig plekje op, langs de waterkant bijvoorbeeld. Bij mij ging de eerste keer oogsten van de wortel niet helemaal goed. Tijdens een fietstocht had ik net een weidje dat barstensvol smeerwortel stond ontdekt. Hier zou ik wel wat van kunnen nemen dacht ik! Toen ik een paar dagen later gewapend met een schepje terugfietste stonden er ineens schapen in de wei. Ik wilde me niet laten kennen en klom met mijn zijden rokje over het prikkeldraad. De schapen hadden ineens wel erg veel interesse en kwamen op mij afgestormd. Ik vond het eerst wel leuk totdat eentje zich toch wel erg met mijn schepje bleef bemoeien. Toen ik een stukje verderop wilde proberen kreeg ik opeens een stoot in mijn rug van hem. Was het helemaal geen schaap, maar een ram!

Gelukkig vond ik er vlak bij mijn tuin nog veel meer. Sommige planten hebben een penwortel (zoals bv een winterwortel): als die eruit is gaat de plant dood. Veel een-en tweejarige planten hebben een penwortel. Meerjarige planten die zichzelf vermeerderen met worteluitlopers vermeerderen zich weer als er maar een klein stukje wortel in de grond achterblijft. Dat duurt dan wel weer een tijd. Toen ik daarom mijn wortel ging oogsten heb ik niet de hoofdwortel geoogst maar van een paar planten de zijwortels. Deze moeten echter al wel een halve vinger dik zijn en zwart aan de buitenkant.

Wanneer plukken

De wortels zijn het krachtigst in voor en najaar omdat de kracht van de bladeren dan naar de wortels trekt.

Kijk ook even of de plek waar je plukt niet al te vervuild is, een indicator is bijvoorbeeld veel algengroei in het water. Als het schoner is zijn er meer dieren en ook korstmossen. Pluk niet uit de berm van een drukke weg.

Wortels kun je drogen, voor het drogen al in stukjes snijden. Smeerwortels worden keihard als je ze droogt. Voor eventuele kompressen kun je ze daarom wel zo’n drie maanden in je koelkast bewaren, met wat aarde in een plastic zak.

Oogstritueel

Tip, doe een oogstritueel. Vertel de plant dat je goed voor de oogst zal zorgen en offer een stukje (bij voorbeeld op een altaartje in je tuin, of leg een bloemetje of blad in een vormpje of met een mooi steentje neer op de plek waar je geoogst hebt.) Bij wortels kun je wat stukjes wortel verspreiden en weer in de grond stoppen, dan help je de plant ook weer verder..