Tagarchief: Geneeskunde

Klimop in de geneeskunde

image002Geschiedenis van de geneeskunde
In de Oudheid werden bladeren en bessen van klimop wel gegeten om het bacchisch genot te vergroten, maar dit werkt wel hallucinogeen en geest en spieren raken in een soort verstarring. De bessen van klimop zijn echt wel giftig en eigenlijk alleen lekker voor de vogels die er in de vroege lente van genieten.
Bij de Romeinen heeft Plinius de oudere al uitgebreid de tegenstrijdige geneeskrachtige toepassingen van de klimop beschreven. De plant stoort enerzijds de geest maar heldert hem anderzijds als je teveel alcohol gedronken hebt. Inwendig gebruikt is het sap schadelijk voor de spieren maar uitwendig is het wel overal goed voor. Klimop verzachtte hoofdpijn, en was goed voor de milt als het gedronken werd. Klimop bessen ingenomen met mede verdreven de wormen. Het sap van de wortels kon je op spinnenbeten smeren. De gom die uit klimop stengel vloeit werd gemengd met azijn en gebruikt als mondspoeling om de tanden gezond te houden.

In de Middeleeuwen werd klimop nog steeds als inwendig geneesmiddel gebruikt. Rembert Dodoens, de beroemde lijfarts van Maximilian II aan het Oostenrijkse hof en doctor in de medicijnen in Mechelen uit de 16 eeuw had de volgende recepten met klimop:
Als je de bladeren in wijn liet weken konden ze etterende wonden en zweren genezen en ook brandwonden. Als je ze in azijn liet weken kon je ze bovenop een verstopte milt leggen. En als je het sap van de bladeren (het werd toen Veyl genoemd) door de neus ophaalde konden taye fluymen ende andere couwe vochticheden waar de herssenene mee verladen sijn eruit trekken. Als je hetzelfde sap in de oren deed hielp het tegen vloeien van vochticheden uit de oren. Je kon ook klimopsap mengen met rozenolie en dit op het hoofd smeren bij hoofdpijn. Als je vijf klimopbessen liet weken in rozenolie met daarin de bast van granaatappel dan: vergaen die pijne en weedom van den tanden.

Abraham Munting uit de 17e eeuw raadde aan het sap van klimopwortel met azijn gedronken te drinken bij spinnenbeten. Of zelfs‚ de jonge takken met honing ingestreken en in de baarmoeder gestoken, bevorderen de menstruatie en drijven het embryo uit.

Al deze verhalen hebben anekdotische waarde en het spreekt voor zich dat je die nu niet zomaar meer kan navolgen.

Werkzame stoffen
In klimop zitten veel flavonolglycosiden. Flavonolen zijn de stoffen die de kleur van een plant bepalen, zoals bijvoorbeeld de anthocyanen bij rode druiven. Ze werken voornamelijk als anti-oxidanten, en kunnen dus schadelijke effecten van agressieve moleculen (bij oxidatie-verbranding) op onze cellen neutraliseren. Glucosiden zijn een bepaalde suiker/glucose verbinding.
De voornaamste werkzame stof in klimop zijn de saponinen, een van de specifieke saponinen voor klimop heet hederine (naar hedera). Saponinen worden ook wel zeepstoffen genoemd; het zijn schoonmakende, antibacteriële en schimmelwerende stoffen; dat is de reden dat klimop veel voor uitwendig gebruik wordt ingezet. Saponinen zitten bijvoorbeeld ook in paardenkastanje: als je in een hevige regenbui onder een kastanjelaan loopt, dan kun je het zeepschuim op de grond zien liggen. Misschien zou je het voor je was ook kunnen gebruiken (dat is een experiment later).

Uitwendig gebruik
Klimop is huidprikkelend; het verhoogt de doorbloeding van de huid. Het werkt bloedvatverwijdend en bloedsomloopbevorderend. De saponinen in klimop bestrijden bacteriën, schimmels en parasieten. Verder is het pijnstillend voor oppervlakte zenuwen in de huid en werkt klimop ontzwellend. Looistoffen in de klimop zorgen voor een samentrekkend effect wat goed is voor wondheling; bovendien stimuleert deze plant de vorming van nieuwe huid.

Ik heb ook wat recepten verzameld…

Recepten uitwendig gebruik
Klimopvoetenbad tegen voetschimmel
Een ruime hand verse klimopbladeren of twee eetlepels gedroogd blad overgieten met een liter koken water en 10 minuten laten trekken. Dan 5 liter water toevoegen en een voetenbad maken. 10 tot 20 minuten je voeten in het water houden en dit dagelijks herhalen tot een week nadat de eczeem verdwenen is.

Klimoptinctuur bij bijen/wespensteken, steekvlieg
In het najaar wemelt het van de bijen en zweefvliegjes bij de bloeiende klimop. Mijn dochter dacht zelfs al dat we een bijennest in de achtertuin hadden omdat ze zo hard aan het zoemen waren met z’n allen. Nu is het zo dat klimop ook ontzettend goed werkt bij bijen en wespensteken en ook bij paardenvliegen.
Gebruik de verse jonge bladeren die aan het begin van een bloeiende scheut zitten of/en evt de jonge bast voor de tinctuur, ratio 1 blad :4 alcohol. Ook puur gebruiken bij bijen- en wespensteken of eventueel verdund in een kompres met zout water/tinctuur op de steek leggen.
Als je nu in het bos bent en je wordt gestoken en je hebt je flesje niet bij je… pluk dan snel wat klimopblad en jonge bast. Wrijf het fijn en wrijf op de gestoken plek. Vaak is twee keer insmeren genoeg!

Klimopblad in azijn/citroensap tegen eksterogen en likdoorns
Laat een paar Klimopbladeren een paar dagen weken in Appelazijn, of 2 tot 3 uur in citroensap, dat gaat veel sneller. Laat dan de voeten eerst flink lang weken in warm water en bind dan 2 tot 3 bladeren op de likdoorn. Herhaal deze behandeling net zo lang totdat de likdoorns zacht genoeg zijn om verwijderd te worden.

Klimopkompres bij brandwonden en etterende zweren
Laat een ruime hand vers klimopblad (10 gram) koken in twee liter water. Klein beetje laten afkoelen en de bladeren uitspreiden op een vierkant verbandgaas en dit aanbrengen op de brandwond of etterende wond. Bewaar de rest van het water in een fles om de te spoelen en wassen. Het afkooksel kan ook gebruikt worden om de haren te spoelen bij hoofdluis!

foto 4Klimopzalf
Te gebruiken op bijen en wespensteken en steken van paardenvliegen (muggen niet), ook bij brandnetelallergie. Ook te gebruiken bij cellulitis (drink dan ook veel brandnetelthee). De klimop bevordert de doorbloeding en de afvoer van vet/afvalstoffen. Ook bij een droge huid, kloofjes, huiduitslag zoals bv schurft en eczeem helpt het ook. Je kunt het ook op je hoofd smeren bij hoofdpijn met krampen.

Doe in een potje kleingesneden of gekneusd klimopblad, overgiet dit met zonnebloem- of olijfolie. Laat het 3 tot 6 weken staan in de zon of op de verwarming. Roer de eerste weken iedere dag. Zeef het af en voeg 1/3de sesamolie toe dan masseert het lekkerder.

Je kunt ook 100 ml olie au bain-marie opwarmen met daarin fijngesneden of gekneusd klimopblad. Het mag absoluut niet bakken dus heel zacht opzetten. Minstens een uur op laten staan. Dan afzeven, af laten koelen en sesamolie toevoegen.

Zalf recept:
150 cc olie
12 tot 15 gram bijenwas
een koffielepel tinctuur
evt etherische olie (bv tea tree)

Olie verwarmen au bain marie, bijenwas erin oplossen, als de vloeistof helemaal helder is in koud waterbad. Roeren terwijl de zalf troebel begint te worden. Dan de tinctuur erbij en snel in schone potje gieten.

Zalf tweemaal per dag insmeren.

Klimop-citroenmelissezalf
Bij voetschimmel kun je ook een tinctuur van citroenmelisse toevoegen (citroenmelisseblad oogsten bij droog weer en op alcohol van dubbele graanjenever zetten) aan het klimopmaceraat wanneer je zalf maakt, er is dan nog een gecombineerde werking.

Samenvattend:
Klimop werkt goed bij..
• Artritis, spierpijn, ischias
• Zenuwpijnen, kiespijn, hoofdpijn
• Cellulitis (vetafbraak)
• Moeilijk genezende zweren, etterende wonden, lichte brandwonden
• Huiduitslag, eczeem, beten van bijen en wespen en paardenvliegen, schurft, luizen, schimmelinfecties
• Droge huid: kloven, barstjes en eczeem
• Eksterogen, likdoorns, wratten.
Niet gebruiken voordat je de zon ingaat, dan heb je verhoogde kans op verbranding.

Inwendig gebruik
Klimop kan wel inwendig gebruikt worden maar dan in een heel lage dosering. Om je een idee te geven: Als 2 kleine klimopblaadjes overgiet met 1 liter kokend water heb je een thee. Wij hebben het in het kruidenclubje geprobeerd. Het werkt zeer sterk, 1 slokje van een liter kokend water met twee kleine blaadjes erin had bij mij het effect dat ik heel ontspannen werd en waarbij mijn mond van binnen heel slap werd en ik met moeite nog kon praten, van anderen hoorde ik dat de oog-hand-coordinatie moeilijk ging, van nog iemand anders dat ze er goed op had kunnen mediteren. Bij overdosering worden de slijmvliezen te sterk geprikkeld en is er kan op diarree, overgeven en huiduitslag. De klimop mag dan ook niet vrij in de winkel verkocht worden (ik vraag me af waarom je het in de winkel zou kopen als het op iedere hoek van de straat groeit?), maar mag wel voorgeschreven worden door fytotherapeuten.

Klimop werkt wel zeer goed bij chronische luchtwegaandoeningen zoals bronchitis en astma en bijvoorbeeld kinkhoest.
Het zorgt ervoor dat de bronchieën meer slijm uitscheiden en dat dit slijm ook sneller wordt opgelost. Bovendien werkt het ontkrampend op de luchtwegen. Je kunt dan ook klimopzalf op de borstkas smeren dat is wat veiliger en aangenamer dan  klimop innemen.

  • Bronnen:
    Geert Verhelst – Handboek
    Marjanne Huising – Kruidenwijsheid
    DeCleene/Lejeune – Compendium van rituele planten
    A.Vogel – De kleine dokter
    Gonnie van Elteren van Herba Sanitas
    Penelope Ody – Complete Medicinal Herbal
Advertenties

Smeerwortel recepten

IMG-20150111-WA0005Gebruik als medicijn
Bij de oude Grieken 2000 jaar voor Christus werd de smeerwortel al geroemd om zijn helende eigenschappen bij botbreuken en wonden. Plinius de oudere heeft een recept opgeschreven waarbij de wortel tot een massa wordt gekookt en op de wonde wordt gelegd bij wijze van pleister.
De Britse kruidengeneeskundige Culpeper uit de 17e eeuw liet bij wijze van experiment wat stukken vlees samen koken in een pan met smeerwortel, de stukken vlees klonterden weer aan elkaar tot  klomp!
Bij tepelkloven werd er een stuk uitgeholde wortel op de tepel gelegd. En een smeerwortelblad voor de huwelijksnacht zou een gescheurd maagdenvlies helen.

De smeerwortel bevat looistoffen, choline, allantoine, slijmstoffen en kiezelzuur, en alkaloiden. Daarmee is het vulneratief (wondhelend), slijmvormend, adstringens (doet de bloedvaatjes samentrekken) en expectorans (hoestmiddel).

Vroeger werd het wel gebruikt bij hoesten en bronchitis, menstruatieproblemen, hoge bloeddruk en als middel om het bloed te zuiveren. Daar hebben we nu geschiktere middelen voor. De smeerwortel wordt tegenwoordig vooral gebruikt bij alle aandoeningen die te maken hebben met de huid: spieren, pezen, gewrichten en botten. Er is geen enkele andere plant die zoveel allantoine bevat!
Allantoine prikkelt beschadigd weefsel tot het maken van nieuw weefsel. Het stimuleert de celdeling en gaat ontsteking tegen. Het is dus goed tegen kneuzingen, botbreuken, blauwe plekken, spierpijn, frozen shoulder, chronische gewrichtsaandoeningen als fybromyalgie, artritis en artrose, reuma, rsiklachten/muisarm. Ook preventief voor voor of na het sporten.
Het bevordert de heling van wonden, en werkt tegen littekenvorming. Gebruik het niet bij diepe wonden, doordat smeerwortel zo krachtig werkt is er kans dat aan de oppervlakte de wond al versneld geneest, terwijl er van binnen abcesvorming kan optreden.

Kompres met gedroogd blad
Mousseline zakje, met daarin verwarmde/water gedroogde smeerwortelbladeren. Pureren met staafmixer lavendelpoeder (kalmerend). Evt compressiebandage eroverheen. Of invriezen.

Vers blad kompres
Verse smeerwortelbladeren in plastic zakje doen, platwalsen met de deegroller en dan met keukenplastic en verband op de aangedane plek doen. (Blad is wel ruw evt laagje katoen
er tussen.)

Wortelkompres
Of verse wortel direct raspen op katoenen doekje en dan verband eroverheen, dit werkt zeer goed bij acute klachten zoals verzwikking, kneuzing, blauwe plek, ernstige pijn bij artritis en artrose. Bewaar speciaal daarvoor een wortel in een plastic zakje met wat aarde erbij tegen het uitdrogen in je koelkast. Vervang de wortel iedere drie maanden. Vervang het kompres eenmaal per dag.

Gedroogde wortelkompres
Gedroogde wortel in vijzel fijnstampen en aanlengen met kokend water.

Smeerworteltinctuur
Wortelstukjes op dubbele graanjenever en drie weken laten trekken.

IMG-20150111-WA0010Smeerwortelzalf (Recept van Saskia Nieboer, De Groene Zon)
100 gr in stukjes gesneden smeerwortel, 150 cc sesamolie (koudgeperst), 15 gram bijenwas, 1 theelepel smeerworteltinctuur, etherische olie: 12 dr rozemarijn, 12 dr cederhout, 6 dr pepermunt

min 45 min wortels verwarmen in de olie, liever nog een nacht laten trekken. Bijenwas au bain marie in een glazen schaal laten smelten. Smeerwortelolie zeven door doek, roer de olie bij de bijenwas en wacht tot de bijenwas is opgelost. Als de vloeistof helder is, de glazen schaal in een koudwaterbad plaatsen en blijven roeren. Voeg als het troebel wordt de tinctuur toe, als het lauwwarm is etherische olie erbij en dan snel in schone potjes schenken.. Blijft 1,5 tot 2 jaar goed buiten de koelkast.

Gebruik in de keuken
Het blad is heel gezond en bevat Vitamine A, Riboflavine (B), mangaan, ijzer, vezels, selenium en magnesium en potassium. Pluk de jonge bladeren en bladknoppen. Let wel, eet het niet te vaak, dan weet je zeker dat het veilig is (zie bij Smeerwortel – hoe te gebruiken!

Comfrey leaf lemonade fritters van Monica Wilde
jonge bladeren en bladknoppen
50 gr bloem
50 gr maizena
100 ml sodawater of gemberbier
zonnebloemolie/sesamolie (9:1)
Blaadjes in beslag dopen en bakken als pannenkoekjes.

Hommelwortelsoep van Marjanne Huising
gesnipperde ui in boter bakken, bloem erbij, daarna bouillon, 2 handen fijngesneden smeerwortelblad zonder stengels. 30 minuten laten sudderen. Van het vuur halen en een paar uur laten trekken. Dan opwarmen en serveren met dot kwark/geraspte kaas/uitgebakken spekjes.

Vroege Lente-tempura
beslag van 2 koppen volkorenmeel, 1 tl arrowroot, ei, zout, 1 liter olie:
met smeerwortelblad, dovennetel, fluitekruid, paardebloemblad, schijveb pompoen, winterwortel, goudreinet en uien

Pompoentaart met smeerwortelblad
deeg: 2 koppen volkorenbloem, halve kop olie, zeezout en ijswater
vulling: 3 koppen gekookte pompoenmoes, 2 gesplitste eieren, halve kop melk, 1 gebakken ui, 1 kop jong smeerwortelblad, zout, tamari, gemberpoeder
deeg kneden, uitrollen halve cm dikte in bakvorm, inprikken met vork
pompoen in blokjes gaarkoken en pureren
Alles door pompoenpuree, behalve de eiwitten stijfkloppen en op het laatst erdoor heen. Deeg 15 min op 200 graden, daarna met vulling nog 10 minuten op 250.

Gebruik in de moestuin
De afgestorven bladeren van de smeerwortel geven veel plantenvoeding af aan de grond. Je kunt de bladeren 4 tot 5 maal per jaar afknippen en door andere plekken van de moestuin mengen. Gewoon vers, zelfs nog zonder dat ze gecomposteerd zijn. Ze verworden snel tot een vloeistof. Ze binden stikstof en potassium uit de grond en maken het beschikbaar voor andere planten. Vooral onder fruitstruiken en bij de aardappelen, planten die veel voeding nodig hebben, zijn ze nuttig. Gooi alleen de bladeren en geen bloemen op de grond, want bloemen kunnen zich gaan uitzaaien. In de bladeren zit zelfs drie keer zoveel potassium als in koeienmest. Daarom verbeteren ze compost en grond. Laat ze ook gewoon onder bomen groeien.
Smeerwortelgier

Gier maak je door de bladeren 4/5 weken in een jerrycan met regenwater te laten trekken. 15:1 verdunnen en aan de voet van planten gieten om ze bij te voeden op een vochtige dag. De gier stinkt wel behoorlijk.